ترکیه و روسیه اوضاع ژئوپلیتیک را تغییر دادند، ایران نتوانست مانع از آن شود

596


ترکیه و روسیه اوضاع ژئوپلیتیک را تغییر دادند، ایران نتوانست مانع از آن شود
مصاحبه با مفسر سیاسی ارمنی-ایرانی ساهاک شاهمورادیان
‏14/2/2021، منبع: سایت خبری لراگیر (‏Lragir.am‏)‏
سؤال- آقای شاهمورادیان امیر حیدری فرمانده نیروهای زمینی ایران اعلام کرده است که در مناقشه قره باغ خودشان ‏از هیچ یک از طرفین حمایت نکرده و حتی پیشنهاد می کردند راه حلی برای مرتفع ساختن اختلاف نظرات انتخاب ‏کنند. اما خط قرمز ایران بر این مبنا است که اجازه نخواهند داد تغییری در جغرافیای رسمی و بین المللی در منطقه ‏اعمال شود. ‏
جواب- از آغاز مرحله جدید مناقشه قره باغ کوهستانی در 27 سپتامبر 2020 جمهوری اسلامی ایران با احساس خطر ‏جنگ و انتقال تروریست های تکفیری مناطق شمالی سوریه توسط ترکیه به منطقه جنگی آرتساخ در نواحی مرزی ایران، ‏بلافاصله یگان های ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در امتداد مرزهای شمال غرب مستقر نمود. منطقه ‏خداآفرین استان آذربایجان شرقی ایران مرزی به طول 135 کیلومتر با منطقه قره باغ دارد. این امر واقعاً در حکم چالش ‏امنیتی جدید بود برای امنیت ارضی ایران که برای حفظ آن نیاز به تجهیزات نظامی و نیروی انسانی عظیمی بود. لذا ‏ایران با احساس خطر تروریست های تکفیری مورد حمایت ترکیه و با کسب اطلاع از عقب نشینی و شکست احتمالی ‏نیروهای ارمنی در جنگ از منابع تجسسی خود، از بدو امر موضع بی طرف را اتخاذ کرده، اعلام نمود که ایران از ‏هیچ یک از طرفین جنگ حمایت نمی کند و آماده است از راه ای مسالمت آمیزی مناقشه را حل و فصل نماید. حیدری در ‏‏7 نوامبر اعلام کرده بود که هیچ خطری متوجه مرزهای شمال غرب کشور نیست و افزود که مناقشه قره باغ باید بین ‏باکو و ایروان و از طریق مذاکرات حل شود.‏
ژنرال حیدری با تأکید اینکه جمهوری اسلامی ایران مخالف هر گونه تغییر ژئوپلیتیک منطقه است، خاطرنشان ساخت: ‏‏«حفظ ژئوپلیتیسم کنونی منطقه خط قرمز ایران است و هیچ قدرتی نباید در صدد تغییر آن برآید». اما دو روز بعد ‏اطلاعیه آتش بس جنگ آرتساخ امضاء شد که بر اساس آن تغییر جدید ژئوپلیتیک در منطقه قفقاز رقم خورد و در نتیجه ‏آن ایران با تغییرات و معادلات جدید امنیتی و ژئوپلیتیک مرزهای شمالی خود مواجه شد. هدف اصلی استقرار تجهیزات ‏نظامی ارتش و یگان های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در طول جنگ آرتساخ در مناطق مرزی شمالی ایران دفاع ‏از مرزهای ایران بود و این اقدام در راستای حمایت از ارمنستان یا آذربایجان نبود. اما باید مدنظر داشت که ایران منافع ‏عظیم اقتصادی-سیاسی، حمل و نقل و انرژی و همچنین تجاری هم در آذربایجان و هم در ارمنستان است، و لذا ایران در ‏صدد است سیاستی متعادل را با دو کشور همسایه در پیش گیرد و از سوی دیگر روابط حتی الامکان متوازنی را با دو ‏کشور رقیب دیگر یعنی روسیه و ترکیه حفظ کند، کشورهایی که بعد از جنگ آرتساخ در منطقه قفقاز نقش بزرگتری را ‏ایفا می کنند.‏
بدون شک ایران روسیه را در حکم دوست و هم پیمان راهبردی مشاهده می کند که دارای روابط نزدیکی است با ‏ارمنستان که عضو مهمی در اتحادیه اقتصادی اوراسیا است، و اما ترکیه را در حکم همکار تجاری مهم و کشور مسلمان ‏رقیب در مناطق خاور نزدیک و قفقاز مشاهده می کند. تهدیدهای آذربایجان مبنی بر اینکه در طول جنگ ایران سعی ‏داشته است از آن کشور حمایت کند اعلامیه هایی کاملاً بی اساسند، و با در نظر داشتن اینکه اسرائیل و ترکیه در این ‏جنگ از آذربایجان حمایت می کردند، و این امر ایران را بسیار نگران می کرد، نمی توانند حقیقت داشته باشند، و این ‏اظهارات تنها در چارچوب جنگ تبلیغاتی و روانی علیه طرف ارمنی بوده و همزمان ضمن در حکم تلاش برای جلب ‏توجه ایران و جذب تهران در تیم ترکیه-آذربایجان بوده است که چندان هم نمی توان آن را تاکتیکی اثربخش برشمرد. ‏بعلاوه اوج گیری احتمالی احساسات شهروندان آذری استان های آذربایجان شرقی و غربی و اردبیل و زنجان ایران در ‏حمایت از آذربایجان نیز برای آن کشور بسیار نگران کننده بود، آنچه اغلب از سوی کارگزاران ترکیه تحریک می شود ‏و ایران جهت تعدیل این خطر به انتشار اعلامیه های متقابل در استان های آذربایجان و سایر استان های آذری نشین ‏کفایت کرد، و آن هم در قالب تأکیدات دایم از سوی امامان جمعه سه چهار استان شمال غربی مبنی بر اینکه ایران پایبند ‏بی طرفی خود در جنگ و طرفدار روندهای مسالمت آمیز حل مناقشه است.‏
ایران در طول جنگ نه تنها از ارمنستان بلکه از آذربایجان نیز حمایت نکرد. این موضع گیری های رهبران مذهبی ‏استانی ایران ناشی از نه تنها حفظ آرامش داخلی کشور، بلکه منافع امنیت ملی ایران بود و این را نباید در حکم اعلامیه ‏های آذربایجان گرا درک کرد، زیرا خطری که متوجه ایران بود از جانب گروه های تروریستی تکفیری مستقر از سوی ‏ترکیه در آذربایجان بود. و به نظر من عدم حمایت از آذربایجان و دعوت آذری های داخل کشور به آرامش و صلح، بدین ‏معنا بود که ایران نگران خطر نفاق هایی بود که از جانب ترکیه در استان های شمالی برانگیخته می شد، و سعی داشت ‏توطئه های احتمالی جریان های پان ترکیستی را خنثی سازد، که بطور غیرمستقیم می توانستند برای ارمنستان بسیار ‏زیانبار و خطرناک باشند. سیاست امنیت خارجی و داخلی ایران از جانب وزارت سیاست های خارجی کشور و شورای ‏عالی امنیت ملی تنظیم و به اجرا گذاشته می شود و مسؤولین عالی سیاسی ایران تا کنون رسماً اعلام نکرده اند که در ‏طول جنگ آرتساخ موضع ایران حمایت از آذربایجان بوده است. در ادامه اضافه کنم که ایران هرگز از سیاست توسعه ‏طلبانه منطقه ای ترکیه حمایت نکرده و همواره در سوریه، عراق، قره باغ و قطر و هر جای دیگر مخالف حضور ‏نظامیان و و اقدامات نظامی ترک ها بوده است. ‏
با وجودی که ژنرال حیدری اشاره کرده بود که حفظ ژئوپلیتیسم کنونی منطقه خط قرمز ایران است و هیچ نیروزی نباید ‏در صدد تغییر آن برآید، اما در حال حاضر ترکیه و روسیه بطور سیستماتیک اوضاع ژئوپلیتیک منطقه را تغییر داده اند ‏و ایران عملاً دست به هیچ اقدامی برای پیشگیری از آن نزد یا نتوانست مانع از آن شود. این واقعاً چالشی است علیه ‏ایران که برای خنثی ساختن آن ایران باید از این پس روابط خود را با کشور همسایه و دوست یعنی ارمنستان عمیق تر و ‏گسترده تر سازد. ‏
سؤال- ایران و ارمنستان تا چه حد تعمیق روابط دوجانبه را مهم می شمارند؟ اخیراً واهان کروبیان وزیر اقتصاد ‏ارمنستان بنا به دعوت وزیر اقتصاد ایران طی سفری 5 روزه عازم تهران شده بود. چه نتیجه ای را از این سفر می ‏توانیم انتظار داشته باشیم؟
جواب- بدون شک تعمیق همکاری های ایران و ارمنستان و افزایش حجم تبادلات اقتصادی و تجاری نویدبخش توسعه ‏روابط دوجانبه در آینده خواهد بود. ایران و ارمنستان بعنوان دو کشور همسایه فرصت های متعددی برای توسعه روابط ‏دوجانبه دارند. خصوصاً اگر مدنظر داشته باشیم که روابط تهران و ایروان بر روی توسعه اقتصاد و تجارت با ایران ‏تمرکز یافته اند و اولویت ایران در عرصه سیاست خارجی همکاری با کشورهای همسایه است. ‏
واهان کروبیان وزیر اقتصاد ارمنستان در تهران اعلام کرده است که دولت ارمنستان در تلاش برای مساعدت به حمل و ‏نقل کالاهای ایرانی و مرتفع ساختن موانع و محدودیت های موجود است، و طی شش ماه آنیده تجارت بین ایران و ‏ارمنستان به 2.5 برابر افزایش خواهد یافت. این بدان معنا است که همکاری های اقتصادی و تجاری ایران-ارمنستان با ‏آهنگ های رشد بی سابقه ای رو به رشد است. با این حال ایران و ارمنستان تا کنون نتوانسته اند بطور تمام عیار از این ‏پتانسیل بهره ببرند، لذا باید تمام تلاش های خود را برای دستیابی به سطح معناداری از همکاری های اقتصادی، سیاسی و ‏فرهنگی بکار گیرند. ‏
امکان همکاری های گسترده بین ایران و ارمنستان خصوصاً در عرصه هایی چون کشاورزی و کشت زمین های کشور ‏همسایه مهیا است، خصوصاً که کشت و زرع در اکثر زمین های ارمنستان صورت نمی گیرد. روابط متقابل در عرصه ‏های اقتصادی و تجاری و تجارت بین دو کشور می تواند به سالانه سه میلیارد دلار برسد. در حال حاضر صادرات ‏کالاهای ایرانی به ارمنستان شامل مواد شیمیایی، مواد شوینده، مواد غذایی، میوه و صیفی جات، البسه و انواع مصالح ‏ساختمانی و مواد اولیه است. حجم تجارت بین ایران و ارمنستان برابر است با سالانه حدود 500-400 میلیون دلار. در ‏ایران جامعه بزرگ و فعال ارمنیان را داریم که باید از امکانات اقتصادی، علمی و تجاری آنها در راستای توسعه عرصه ‏های صنعتی و تجاری-اقتصادی و سایر عرصه ها و تحکیم روابط دو کشور بهره برد.‏
البته با در نظر داشتن این امر که از جانب روسیه هم پیمان راهبردی ارمنستان عملاً هیچ گونه حمایتی از ارمنستان در ‏جنگ آرتساخ صورت نگرفت، و در نتیجه آن ارمنستان در جنگی نابرابر شکست خورد، دیگر چه انتظاری باید از ‏کشور همسایه یعنی ایران داشت، که هیچ قرارداد دوجانبه راهبردی یا نظامی با ارمنستان منعقد نکرده است. ‏



Source link