توسط کریکور خدایان
روابط جمهوری ارمنستان و فدراسیون روسیه وارد دوره سخت و پرتنشی شده است. این دو کشور که زمانی متحد بودند، اکنون در مورد چگونگی ارزیابی مجدد گذشته و شکل دادن به روابط آینده خود عمیقاً اختلاف نظر دارند.
جنگ 44 روزه و وقایع پس از آن – به ویژه بی‌تفاوتی روسیه در زمان حمله نیروهای آذربایجانی به ارمنستان در سال 2022 و به دنبال آن رها کردن ارمنی‌های آرتساخ که حفاظت از آنها به آن سپرده شده بود – ارمنی‌ها را عمیقاً ناامید کرده است. غلبه بر این ناامیدی در آینده قابل پیش بینی دشوار خواهد بود.
ایروان به دنبال بازتعریف روابط آتی خود با مسکو بر مبنای جدید است و منافع ملی و دولتی ارمنستان به عنوان اصول راهنما عمل می کند. با این حال، مسکو معتقد است که روابط سابق باید احیا شود و دو کشور باید متحدان و شرکای وفادار خود در همه زمینه‌ها از جمله اقتصاد، سیاست، دفاع و سایر زمینه‌ها باشند.
مقامات ارشد روسیه همچنان به مخالفت با سیاست خارجی ارمنستان مبنی بر روابط نزدیکتر با کشورهای اروپایی ادامه می دهند و گاه هشدار می دهند و در برخی موارد تهدید می کنند. از جمله آخرین اظهارات دیمیتری مدودف، رئیس جمهور سابق روسیه و معاون فعلی شورای امنیت روسیه بود که هشدار داد ارمنستان می تواند به “اوکراین جدید” تبدیل شود.
او گفت: “رهبری کنونی ارمنستان تصمیم گرفته است مسیر توسعه خود را تغییر دهد. من مطمئن هستم که این به هیچ چیز خوبی منجر نمی شود. بدترین چیزی که ممکن است برای ارمنستان اتفاق بیفتد تبدیل این کشور به یک اوکراین جدید است.”
از زمان شروع جنگ در اوکراین، مدودف عملاً وظیفه ارائه برخی از افراطی ترین اظهارات علیه غرب را بر عهده داشته است. او بارها تهدید کرده است که از سلاح های هسته ای به عنوان وسیله ای برای پایان دادن به جنگ استفاده خواهد کرد. بنابراین، آخرین اظهارات او در مورد ارمنستان را باید در این زمینه گسترده تر بررسی کرد.
نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان، اظهارات مدودف را غیرقابل درک توصیف کرد و افزود:
ارمنستان قبلاً با چنین خطری روبرو شده است و زمانی که سازمان پیمان امنیت جمعی از تعهدات خود در قبال ارمنستان عمل نکرده است، در وضعیت مشابهی قرار گرفته است. چرا آقای مدودف چنین بیانیه ای می کند؟ می توان به همین راحتی بیانیه ای داد و هشدار داد که ممکن است ارمنستان ناگهان به روسیه جدیدی تبدیل شود، با توجه به اینکه انفجارهایی در مناطق مختلف روسیه رخ می دهد. این ژانر خوبی نیست.
علیرغم اتهامات مطرح شده از سوی کرملین، ایروان در تلاش است تا از گسست کامل روابط با مسکو جلوگیری کند و به دنبال حل اختلافات موجود بر اساس احترام متقابل است.
به لطف این تلاش ها، تماس های رهبران دو کشور که برای مدتی پس از انتخابات پارلمانی ارمنستان قطع شده بود، از سر گرفته شد. نخست وزیر پاشینیان و رئیس جمهور ولادیمیر پوتین در حاشیه اجلاس های بین المللی چندین دیدار دوجانبه و گفتگوهای تلفنی داشته اند و به دنبال زمینه های مشترک در مورد مسائل باقی مانده هستند.
پاشینیان تا همین اواخر اعلام کرده بود که ارمنستان به نیروگاه های هسته ای کوچک مدولار نیاز دارد که توسط شرکت های آمریکایی ساخته شود. او از آن زمان با این استدلال که ساخت یک نیروگاه هسته ای بزرگ مناسب تر است، موضع خود را تغییر داد، در حالی که امکان واگذاری این پروژه به شرکت های روسی را باز گذاشت. به این ترتیب، به نظر می رسد که ایروان نشان می دهد که به خاطر اختلافاتش با مسکو محدود نشده و مایل به ادامه همکاری با روسیه است.
چندین موضوع باقی مانده باقی مانده است که باید حل شود که مهمترین آنها به مدیریت شبکه راه آهن ارمنستان مربوط می شود. ایروان معتقد است که کنترل شبکه باید از شرکت روسی که در حال حاضر آن را اداره می کند به شرکتی از کشور دیگر منتقل شود و به راه آهن ارمنستان اجازه دهد تا با شبکه های حمل و نقل منطقه ای متصل شود. در غیر این صورت، ارمنستان به دلیل تحریم های اعمال شده علیه شرکت های روسی در خطر حذف از پروژه های جدید است.
مسکو قاطعانه این پیشنهاد را رد می کند. آیا ایروان در تلاش برای تلطیف موضع مسکو در مدیریت راه آهن، امکان واگذاری ساخت نیروگاه هسته ای به شرکت های روسی را مطرح می کند؟ پاسخ ممکن است در ماه های آینده روشن شود.
همچنین انتظار می‌رود که مذاکرات در مورد عرضه گاز در ماه دسامبر انجام شود. در خلال این مذاکرات، روسیه ممکن است با این استدلال که ارمنستان در حال حاضر از تخفیف قیمت گاز به عنوان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا سود می برد، تقاضای افزایش قیمت کند. با این حال، اگر ارمنستان مسیر عضویت در اتحادیه اروپا را انتخاب کرده باشد، روسیه ممکن است استدلال کند که باید قیمت‌های بازار بین‌المللی را که چندین برابر بیشتر است، بپردازد.
روسیه اخیرا از ابتکار جدیدی به نام «مسیر پوتین» رونمایی کرده است. هدف این پروژه اتصال روسیه، گرجستان و ارمنستان از طریق ساخت جاده ها و خطوط راه آهن از آبخازیا است. این ابتکار به عنوان یک پاسخ ژئوپلیتیکی به «مسیر ترامپ» تلقی می شود که از ارمنستان می گذرد و پیش از این حرکت به سمت اجرا را آغاز کرده است.
بنابراین روابط ارمنستان و روسیه با آزمون ها و چالش های جدیدی روبرو است که باید با خونسردی و عمل گرایی به آن پرداخت. ارمنستان در هر مرحله تمایل خود را برای مشارکت در گفتگوی صمیمانه و سازنده نشان داده است. سوال باقی مانده این است که آیا طرف روسی نیز همین تمایل را نشان خواهد داد؟
“MASSIS”
