صلح نمی تواند به خویشتن داری علی اف بستگی داشته باشد

توسط برج جولولیان

آخرین درس الهام علی اف در صلح، مردمی را که میهن خود را از دست داده اند، کنار گذاشته است.

رئیس جمهور آذربایجان در 27 اکتبر در مجمع جهانی گفتگوی بین فرهنگی در باکو، پیروزی نظامی کشورش در قره باغ کوهستانی و تسلیم شدن طرف شکست خورده را نمونه ای برای سایر درگیری ها معرفی کرد.

من همیشه می گویم که ما در میدان جنگ انتقام گرفتیم و نباید جلوتر رفت.»

وی جنگ 2020 و حمله سپتامبر 2023 را دفاع مشروع و اجرای قطعنامه های سازمان ملل متحد توصیف کرد. او ارمنستان را متهم کرد که تقریباً یک پنجم آذربایجان را اشغال کرده، یک میلیون آذربایجانی را آواره کرده و 65 مسجد را ویران کرده و در عین حال از مجازات فرار کرده است. اینها اظهارات او بود که به عنوان روایت حل شده درگیری به مخاطبان بین المللی ارائه شد.

علی اف همچنین هماهنگی قومی و مذهبی آذربایجان را جشن گرفت، اقتدار اخلاقی منتقدان خود را به چالش کشید و از مشارکت با ایالات متحده، چین و ده کشور اتحادیه اروپا به عنوان مدرکی برای احترام بین المللی استفاده کرد.

یک روز بعد، او در پیامی به یک نشست مبارزه با فساد همکاری اسلامی، مدعی شد که استخراج منابع در زمان کنترل ارمنستان باعث آسیب شدید زیست محیطی شده و درآمدهای حاصل از پولشویی از طریق کانال های مالی بین المللی ایجاد شده است.

اتهامات ادامه دارد. انتظار این که جهان بدون بررسی آنچه بر ارامنه آمده است، حساب باکو را بپذیرد، همینطور است.

در اوایل همان ماه، در 2 اکتبر، علی اف توضیح نگران کننده تری از خویشتن داری خود ارائه کرده بود. وی در سخنرانی خود در کنگره حزب حاکم خود گفت که اگر آذربایجان تسلیم احساسات خود شده بود، اکنون ممکن است طاق پیروزی در مرکز ایروان برپا شود. او همچنین ارامنه را از نظر تاریخی خیانتکار معرفی کرد و اصرار داشت که آذربایجان بسیار قوی تر بماند.

برای ما که در ایروان زندگی می کنیم، شهر در این جمله خانه است. مردم اینجا می‌خواهند خانواده‌هایشان را بزرگ کنند، حرفه‌شان را بسازند و برنامه‌ریزی کنند بدون اینکه بدانند آیا جنگ دیگری آنها را قطع می‌کند یا خیر.

امنیت آن‌ها نمی‌تواند به قضاوت رئیس‌جمهور همسایه در مورد اینکه چه زمانی به اندازه کافی برداشت کرده است، بستگی داشته باشد.

ارامنه مفقود شده از حساب علی اف

جمعیت ارمنی قره باغ کوهستانی با جنگ های دهه 1990 وارد نشد. ریشه های آن به قرن ها پیش می رسد. صومعه ارامنه گندزاسار متعلق به قرن سیزدهم در میان شاهدان ماندگار آن تاریخ است. در سرشماری سال 1989 شوروی، تقریباً 145500 ارمنی 76.9 درصد از جمعیت استان خودمختار قره باغ کوهستانی را تشکیل می دادند.

اینها خانواده هایی با خانه، مدرسه، معیشت و نسل هایی بودند که در همان خاک مدفون بودند.

آنها در خانه بودند.

اصول حل و فصل پیشنهادی توسط ایالات متحده، فرانسه و روسیه در سال 2009، قره باغ کوهستانی را از مناطق اطراف آن متمایز کرد. این مناطق به کنترل آذربایجان باز می گردد. قره باغ کوهستانی دارای وضعیت موقتی خواهد بود که امنیت و خودمختاری را تضمین می کند و وضعیت نهایی آن از طریق ابراز اراده الزام آور قانونی تعیین می شود. تمامیت ارضی و خودمختاری هر دو به آن چارچوب پیشنهادی تعلق داشتند.

این تاریخ اهمیت دارد زیرا روایت علی اف کل جمعیت را به مانعی تبدیل می کند که با پیروزی نظامی برطرف شد.

محاصره کریدور لاچین در دسامبر 2022 آغاز شد. در جولای 2023، کمیته بین المللی صلیب سرخ گزارش داد که نمی تواند تدارکات ضروری بشردوستانه را به منطقه بیاورد و مواد غذایی ضروری در دسترس یا کمیاب است. آذربایجان حمله خود را در 19 سپتامبر 2023 آغاز کرد. متعاقباً بیش از 100000 ارمنی فرار کردند. پارلمان اروپا خروج اجباری آنها را پاکسازی قومی توصیف کرد.

نیروهای حافظ صلح روسیه حضور داشتند. استقرار آنها مانع از محاصره یا محافظت از مردم نشد.

فرار جمعیت هم حقش را خاموش نکرد. در نوامبر 2023، دیوان بین‌المللی دادگستری، اقدامات موقت الزام‌آوری را صادر کرد که آذربایجان را ملزم می‌کرد تا از بازگشت امن، بدون مانع و سریع کسانی که مایل به بازگشت هستند اطمینان حاصل کند و سوابق هویتی و اموال مربوطه را حفظ کند.

این تعهدات حداقل به اندازه سخنرانی های ستایش کننده آشتی مستحق توجه بین المللی است.

با این حال، در 26 اکتبر، حکمت حاجی اف، دستیار رئیس جمهور گفت که آذربایجانی ها انتظار عذرخواهی از جامعه ارمنستان را داشتند. آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان در پاسخ گفت که چنین زبانی به صلح کمک نمی کند. او این پیشنهاد را رد کرد که درخواست عذرخواهی می تواند پیش شرط دیگری برای امضای معاهده صلح باشد. او همچنین از پاسخ دادن با لفاظی های تحریک آمیز خودداری کرد و اذعان داشت که زخم ها در هر دو جامعه تازه مانده اند.

در 29 اکتبر، فرهاد ممدوف، معاون رئیس یک مؤسسه سیاست گذاری دولتی آذربایجان، حق ارمنستان را برای قضاوت در مورد اینکه کدام بیانیه در خدمت صلح است را رد کرد. او گفت: «نه ایروان و نه میرزویان شخصاً حق چنین کاری را ندارند. ممدوف همچنین ابتکار دوجانبه “پل صلح” را هماهنگ می کند. صلح مستلزم گفتگو بین افراد برابر است.

آذربایجانی هایی که در مراحل اولیه جنگ آواره شده اند، مستحق شناسایی، عدالت و حمایت از حقوق خود هستند. همین استاندارد باید در مورد ارامنه آواره نیز اعمال شود. یک دولت نمی تواند به طور قابل اعتمادی خواستار اعتراف به رنج مردم خود شود و در عین حال رنجی را که به بار آورده است، نادیده بگیرد.

در 28 اکتبر، میرزویان فاش کرد که درخواست ارمنستان از کشورهای شریک برای ترتیب دادن دیدار با ارامنه در بازداشتگاه آذربایجان شکست خورده است. به گفته وزیر، باکو به واسطه ها گفته بود که دوری کنند. او گفت که تأمین آزادی زندانیان یک اولویت همیشگی است و موفقیت باید با بازیابی آزادی خود سنجیده شود.

این یک آزمون فوری حسن نیت است. دولت های حامی روند صلح باید برای آزادی فوری و بدون قید و شرط و بازگشت امن اسیران ارمنی فشار بیاورند. تا آن زمان، آنها باید بر بازدیدهای منظم و مستقل بشردوستانه، مراقبت های پزشکی لازم و تماس قابل اعتماد خانوادگی پافشاری کنند. این حمایت ها نمی توانند جایگزین آزادی شوند.

خطراتی که ارمنستان با آن روبروست

ارمنستان همچنین باید قدرت نظامی پشت دیپلماسی باکو را ارزیابی کند.

اسحاق هرتزوگ، رئیس جمهور اسرائیل، در جریان سفر 14 اکتبر خود به باکو، نقش تثبیت کننده آذربایجان را ستود و در مورد تعمیق روابط استراتژیک گفتگو کرد.

پنج روز بعد، Elbit Systems اسرائیل قراردادی به ارزش 235 میلیون دلار برای پرتاب‌کننده‌های راکت PULS و راکت‌های هدایت شونده با تحویل در طول سه سال اعلام کرد. Elbit نام مشتری را ذکر نکرد. نشریات مالی اسرائیلی Globes و Calcalist آذربایجان را شناسایی کردند. گلوبس همچنین از دخالت اسرائیل در تولید تفنگ در داخل آذربایجان خبر داد.

ترکیه همچنان محور قدرت نظامی آذربایجان است. شرکت های دفاعی ترکیه بیش از 500 میلیون دلار قرارداد در ماه سپتامبر اعلام کردند، در حالی که تمرینات مشترک تا اکتبر ادامه داشت. اعلامیه شوشا، که زیربنای اتحاد ترکیه و آذربایجان است، مشاوره و کمک را در زمانی که هر یک از کشورها خود را در معرض تهدید بداند، ارائه می کند.

اختلافات اخیر بین آنکارا و باکو هیچ تضمین قابل اعتمادی را ارائه نمی دهد که ترکیه در رویارویی آینده آذربایجان را مهار خواهد کرد. میرزویان در 21 اکتبر به این نکته معقول اشاره کرد که ارمنستان سیاست خود را بر اساس این اختلافات استوار نمی کند. عادی سازی با ترکیه باید ادامه یابد و پیشرفت آن بر اساس پیشرفت های ملموس در امنیت و ارتباطات ارمنستان با جهان خارج ارزیابی شود.

ایران بعد دیگری می‌افزاید. تهران مخالف ترتیباتی است که حاکمیت ارمنستان یا مرز جنوبی آن را تضعیف می کند، در حالی که نشان می دهد که پروژه های حمل و نقل با احترام به این منافع می تواند قابل قبول باشد.

جنگ یا تحولات طولانی مدت در ایران می تواند این محدودیت بر باکو را تضعیف کند و ارتباطات حمل و نقل و انرژی ارمنستان را مختل کند. این خطری است که باید برای آن آماده شد، نه پیش بینی ای که آذربایجان تصمیم به حمله گرفته است.

روسیه آسیب پذیری متفاوتی دارد. در 7 اکتبر، یک مقام ارشد وزارت خارجه روسیه هشدار داد که ارمنستان در صورت تجدید نظر در روابط اتحاد خود با مسکو، ممکن است شرایط ترجیحی گاز را از دست بدهد.

این فشارها برای خطرناک شدن نیازی به پیروی از یک برنامه هماهنگ ندارند. اروپای پریشان، بحران در ایران، تغییر اولویت ها در واشنگتن یا فشار مجدد روسیه می تواند محاسبات هر دولت درگیر را تغییر دهد.

ارمنستان به صلحی نیاز دارد که بتواند در برابر این تغییرات مقاومت کند.

آنچه که یک صلح پایدار نیاز دارد

توافق نامه ای که در 8 آگوست 2025 در واشنگتن پاراف شد، شامل تعهدات مربوط به حاکمیت، تمامیت ارضی، رد ادعاهای ارضی و ممنوعیت زور یا تهدید به زور است. همچنین به نفرت و عدم تحمل نژادی می پردازد. این مقررات استانداردهایی را ارائه می کنند که رفتارهای بعدی باید بر اساس آنها مورد قضاوت قرار گیرد.

این معاهده هنوز امضا نشده است. در 28 اکتبر، میرزویان بر آمادگی ارمنستان برای امضای هر چه سریعتر، از جمله تا پایان سال 2026، تاکید کرد. در 29 اکتبر، نخست وزیر نیکول پاشینیان گفت که ترک پست بدون توافق امضا و تصویب شده را یک شکست شخصی تلقی خواهد کرد. باکو معتقد است که تا زمانی که قانون اساسی ارمنستان تغییر نکند امضا نخواهد کرد، اگرچه توافق نامه پاراف شده هیچ الزام صریحی برای چنین اصلاحیه ای ندارد. میرزویان استدلال کرد که امضا و تصویب خود این توافقنامه می تواند نگرانی های حقوقی اعلام شده آذربایجان را برطرف کند.

پیشرفت عملی وجود دارد که ارزش محافظت دارد. میرزویان به تجارت و ترانزیت به عنوان شاهدی بر عملکرد مسالمت آمیز روابط اشاره کرد. در 28 اکتبر، پارلمان ارمنستان چارچوب جداگانه ارمنستان-ایالات متحده را برای TRIPP، یک اتصال حمل و نقل پیشنهادی از طریق ارمنستان که سرزمین اصلی آذربایجان را به نخجوان متصل می کند، تصویب کرد. این چارچوب، حاکمیت و صلاحیت قضایی ارمنستان را بر پروژه در قلمرو آن حفظ می کند.

در 27 اکتبر، هلند بودجه ای را از طریق کمیسیون بین المللی افراد گمشده برای کمک به تعیین سرنوشت افراد مفقود شده در درگیری و شناسایی بقایای انسانی اعلام کرد. خانواده های هر دو کشور شایسته پاسخگویی در مورد عزیزان گمشده خود هستند.

ارامنه آواره قره باغ کوهستانی نیز باید در تصمیماتی که بر آینده آنها تأثیر می گذارد، رأی داشته باشند. بازگشت داوطلبانه و مطمئن، حقوق مالکیت، حفاظت فرهنگی و دسترسی بین المللی در دستور کار دیپلماتیک قرار دارد. ناپدید شدن آنها از سرزمینشان نباید با ناپدید شدن آنها از مذاکرات همراه باشد.

بنابراین، واشنگتن و دولت های اروپایی باید انتظارات خود را ملموس سازند. آنها باید برای آزادی زندانیان و دسترسی مستقل بشردوستانه در انتظار آزادی آنها فشار بیاورند. آنها باید خواهان حفاظت از میراث فرهنگی ارمنستان، اجرای احکام دادگاه بین المللی و پایان دادن به تهدیدات علیه سرزمین و استقلال سیاسی ارمنستان باشند.

آنها باید عواقب آن را قبل از وقوع یک بحران دیگر شناسایی کنند. تحریم‌های هدفمند علیه مقامات مسئول سوء استفاده‌های جدی، و محدودیت‌های کمکی که اجبار را تسهیل می‌کند، باید گزینه‌های قابل اعتمادی باشند. تامین کنندگان تسلیحات باید ارزیابی کنند که چگونه می توان از سلاح های آنها استفاده کرد و چه اهرمی برای جلوگیری از تهاجم بیشتر دارند.

شرکای ارمنستان همچنین باید به تقویت دفاع، نهادها، انعطاف پذیری انرژی و دسترسی به بازارهای صادراتی کمک کنند. ترجیحات تجاری دو ساله اتحادیه اروپا که از 10 اکتبر به اجرا درآمده است، پاسخی عملی به محدودیت های تجاری روسیه ارائه می دهد. کمک به تولیدکنندگان ارمنی برای برآورده کردن استانداردهای اروپایی و دستیابی به مشتریان جدید می‌تواند این فرصت را به محافظت پایدار در برابر فشار اقتصادی تبدیل کند. مشاهده مستقل و توجه دیپلماتیک مستمر می تواند خطر اشتباه محاسباتی نظامی را کاهش دهد.

خوانندگان می توانند این درخواست ها را در برابر نمایندگان منتخب خود مطرح کرده و درخواست اقدام مشخص کنند. حمایت از حاکمیت ارمنستان مستلزم وفاداری به هیچ رهبر خاصی نیست.

هدف این نیست که دولت خاصی در کنترل ارمنستان باشد. برای حفظ کنترل ارمنستان بر ارمنستان است.

ارمنی های قره باغ بیش از تضمین لیاقت دارند. شهروندان ارمنستان حق دارند آینده ای را داشته باشند که می توانند بدون این که بدانند توازن منطقه ای چه زمانی علیه آنها خواهد بود، برنامه ریزی کنند.

صلح باید از مردم محافظت کند و قدرت را مهار کند. نمی توان به این بستگی داشت که یک رئیس جمهور تصمیم بگیرد که به اندازه کافی پیش رفته است.

Berge Jololian یک متخصص فناوری اطلاعات و امنیت سایبری ارمنی-آمریکایی است که در ایروان، ارمنستان، و واتر تاون، ماساچوست مستقر است. نوشته او به بررسی دولت و حاکمیت ارمنستان، روابط بین جمهوری و دیاسپورا، امنیت منطقه ای و انتخاب های استراتژیک پیش روی دولت های کوچک می پردازد.