نه سال Veolia در ارمنستان: میراث قطعی آب مزمن و تحقیقات جنایی

نوشته ماتیس شوکوارت (کارآموز هتک)

انحصار نه ساله Veolia Jur

از 1 ژانویه 2017، شرکت تابعه فرانسوی Veolia Jur (Veolia Water) انحصار مطلق آب آشامیدنی ارمنستان را در اختیار دارد و تقریباً خدمات رسانی می کند. 75% از جمعیت تحت یک قرارداد اجاره پانزده ساله با کمیته آب ارمنستان، Veolia پنج اپراتور منطقه ای مستقل را در یک شبکه ملی واحد ادغام کرد.

ده‌ها جامعه روستایی کاملاً خارج از زیرساخت‌های خدماتی Veolia هستند. هیچ خانوار، کسب و کار یا مؤسسه عمومی در منطقه خدماتی نمی تواند به طور قانونی به تأمین کننده جایگزین مراجعه کند. با این حال، یک واقعیت از اکثر کاربران فرار می کند. این قرارداد عرضه مستمر را تضمین نمی کند.

در آوریل 2026 در مورد تغییر به یک محدود پرسیده شد رژیم هفده ساعت آب در روز، مارین شاغینیان، مدیر عامل Veolia Jur بدون تردید آن را تأیید کرد: نه اجاره نامه امضا شده با دولت و نه مجوز صادر شده توسط کمیسیون تنظیم مقررات خدمات عمومی ارمنستان، شرکت را ملزم به تامین آب 24 ساعته نمی کند. خدمات مستمری که ساکنان برای چندین دهه بدیهی تلقی می‌کردند، در واقع هرگز یک تعهد قراردادی نبود، تنها با این امر Veolia می‌تواند بنا به صلاحدید خود محدود کند.

مسائل آب نوبراشن

در خواربارفروشی خود در خیابان یازدهم در منطقه نوباراشن ایروان، یکی از اهالی بدون توجه به قطعی برق از آن صحبت می کند، انگار که از آب و هوا صحبت می کند.

او قبل از اینکه توضیح دهد، شروع می‌کند: «خب، بعضی‌ها بودند، اما این‌طور، یا…» از کی؟ شانه بالا می اندازد. نمی دانم، می گویند تصادف کرده است. او این کلمه را تکرار می کند: “حادثه، تصادف، تصادف، تصادف.”

فقط خیابان او نیست، او خاطرنشان می کند: “تمام شهر در این وضعیت است. آب مدتی برگشت و دوباره روز بعد رفت.” وقتی می گوید می خندد. “الان آب هست، اما برمی‌گردد، خاموش می‌شود، هیچ‌وقت خیلی دقیق نیست. همیشه همینطور است، عادت کرده‌ایم، قرعه‌کشی است.” او می افزاید، به عنوان آخرین مثال برای اثبات اینکه اغراق نمی کند: “یک خیابان است که حتی یک هفته تمام آب نداشت.”

علاوه بر مشکلات رسیدن و توزیع آب، قطعی کامل نیز بخشی از این مشکل است. آخرین مورد 24 ساعت به طول انجامید و نوباراشن و سه منطقه دیگر ایروان را تحت تأثیر قرار داد، پس از شکست در همان خط ایروان-گارنی. سال‌هاست که نوبراشن، شکست پس از خرابی، در همان بیانیه‌های وئولیا جور، همیشه به یک دلیل مطرح شده است: حادثه‌ای در خط لوله اصلی گارنی-ایروان، که اربونی و شنگاویت را نیز تامین می‌کند.

نه “Veolia” و نه کمیته آب، علناً توضیح نمی دهند که چرا این بخش به طور منظم، سال به سال از کار می افتد.

رژیم محدود

در پایان فوریه 2026، Veolia Jur برنامه رژیم محدود، 17 ساعت آب در روز از 1 می تا 16 سپتامبر را در دوازده منطقه “ایروان” ایروان و در تمام مناطق کشور منتشر کرد. این واکنش بلافاصله در رسانه های اجتماعی و مطبوعات محلی بود.

در مواجهه با نارضایتی رسانه‌ها و هیاهوی رسانه‌های اجتماعی، وزیر اداره منطقه‌ای ارمنستان در 25 فوریه اعلام کرد که دولت در حال تعلیق این تغییر است در حالی که کمیته آب، کمیسیون تنظیم مقررات خدمات عمومی و Veolia مطالعات بیشتری را برای رسیدگی به این بحران انجام دادند.

در یک تغییر ناگهانی، Veolia Jur محدودیت شدید آب روزانه 17 ساعته را برای مشترکین منتخب در اوایل ژوئیه اعمال کرد که قرار بود 2.5 ماه طول بکشد.

متأسفانه، روی کاغذ، قانون هرگز وعده خدمت مستمر را نداده است، اما چندین دهه عادت، توقع عمومی را ایجاد کرده است که هیچ کس به طور رسمی آن را تضمین نکرده است. این دقیقاً شکاف بین قانونی و مشروعیت در مورد دسترسی به آب است.

آب دوباره شروع به جریان می کند

در ورودی تصفیه خانه فاضلاب هوادهی، به مساحت 64 هکتار در جنوب غربی ایروان در کرانه هرازدان، شعار شوروی هنوز در زیر رنگ پوست کنده چسبیده است: “بگذار آب هرازدان پاک باشد.” این وعده محو شده از زمانی است که کارخانه مشغول به کار بود. در سال 1972 ساخته شد و تا اوایل دهه 1990 ادامه داشت.

هر روز 177000 متر مکعب فاضلاب کاملاً تصفیه نشده مستقیماً از ایروان به رودخانه هرازدان 141 کیلومتری می ریزد. این تخریب زیست محیطی منعکس کننده یک بحران سراسری است، به طوری که 92 درصد از فاضلاب ارمنستان مستقیماً بدون تصفیه به طبیعت تخلیه می شود. در نتیجه، کیفیت آب رودخانه هرازدان به کلاس 5 کاهش یافته است، که پایین ترین رتبه ممکن قبل از مرگ کلی اکولوژیکی است.

کارخانه تصفیه 10.4 میلیون یورویی با بودجه فرانسه از سال 2016 بیکار است

تاسیسات فاضلاب پیشرفته، با بودجه الف 10.4 میلیون وام یورویی از دولت فرانسه که برای حل بحران زیست محیطی ایروان ساخته شده است، حتی یک روز هم عمل نکرده است. این نیروگاه که بین سال‌های 2015 تا 2016 تکمیل شد، ظرفیت روزانه 400000 متر مکعب دارد، یعنی حجم دقیق مورد نیاز برای مدیریت کل خروجی فاضلاب ایروان. این توسط SADE، یک شرکت تابعه فرانسوی از گروه Veolia ساخته شده است. این کارخانه به مدت یک دهه کاملاً بیکار مانده است، تنها به این دلیل که فاقد گواهی انطباق و ثبت دولتی است.

چه کسی قرار است آن را روشن کند؟ هت کیو از همه کسانی که درگیر هستند سوال کرد. وولیا واتر می گوید که مستاجر کارخانه نیست و تمام استعلام ها را به کمیته آب ارجاع می دهد. کمیته آب می گوید طرف قرارداد نیست. صندوق توسعه سرزمینی که پرونده ها در سال 2019 به آن منتقل شده است، می گوید که این کارخانه در هیچ کجای سوابق آن دیده نمی شود. اجاره 2017 64 هکتار سایت را پوشش می دهد، اما نه کارخانه واقع در آن.

در حالی که همه پول را پشت سر می گذارند، آمارگیری ساده است. کارخانه ساخته شد. هرگز شروع نشد. پول از بین رفته است. فرانسه در این ماجرا چیزی از دست نداد. این ارمنستان است که 29.9 میلیون یورو بدهی به دولت فرانسه را با احتساب بهره بازپرداخت می کند که 4.2 میلیون آن قبلاً پرداخت شده است. دولت ارمنستان در پاسخ به درخواست کتبی هتک این اعداد را ارائه کرد.

تحقیقات جنایی در ماه می 2020 برای اختلاس و آلودگی هرازدان آغاز شد. دادستانی در پاسخ به سوال هتک گفت تحقیقات ادامه دارد. هیچ کس رسما متهم نشده است.

این وضعیت یک سوال مهم را ایجاد می کند: چگونه کشوری که هنوز زیر بار بدهی های یک پروژه شکست خورده فرانسوی-ارمنی است، می تواند همان شرکت فرانسوی را مسئول شکست های گسترده عملیاتی خود بداند؟

بدهی ارمنستان به فرانسه باعث می شود که دولت اهرم ضعیفی نسبت به Veolia داشته باشد

امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه در آخرین سفر خود به ارمنستان اعلام کرد: ما همچنین مفتخریم که در بخش آب که برای ارمنستان حیاتی است با شرکت Veolia Jur کار می کنیم.

در 26 آگوست 2018، پلیس ارمنستان پرونده ای را علیه Veolia Jur به اتهام پرداخت رشوه به مبلغ 27000 دلار آمریکا به مقامات ارشد تنظیم آب تشکیل داد. این شرکت قاطعانه این ادعا را رد کرد و حتی تهدید کرد که ارمنستان را ترک خواهد کرد.

19 روز بعد، نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان در پاریس بود.

در 14 سپتامبربین ناهار در الیزه با امانوئل مکرون و پذیرایی در هتل دو ویل، او در MEDEF، فدراسیونی متشکل از 7200 شرکت فرانسوی، از جمله Veolia، سخنرانی کرد. وی در مورد قراردادهای بین دولت ارمنستان و شرکت های خارجی صحبت کرد. پاشینیان حرفی نزد.

“در بیشتر موارد، منافع جمهوری ارمنستان و مردم آن در معاملات بین شرکت ها و دولت در نظر گرفته نمی شد. و من هیچ تقصیری از جانب این شرکت ها نمی بینم، زیرا آنها به نفع خود عمل می کردند، در حالی که منافع دولت و مردم باید توسط مقاماتی که از طرف ارمنستان مذاکره می کردند محافظت می شد.” او افزود که دولتش “تعدادی از مسائل را برای حل و فصل با شرکت های خارجی” دارد، اما هدف او “تخریب چیزی نیست”.

پاشینیان که در مقابل کارفرمایان فرانسوی صحبت می کرد، علیرغم تحقیقات جنایی در حال انجام که عملیات شرکت فرانسوی را هدف قرار می داد، به طور قابل توجهی از نامگذاری مستقیم Veolia خودداری کرد. در عوض، رئیس دولت ارمنستان، نهادهای شرکتی را تبرئه کرد و تمام بار مسئولیت را بر دوش مقامات محلی ارمنستان گذاشت.

در 4 اکتبر 2018، گارگین باغرامیان، یکی از دریافت کنندگان ادعای رشوه، در حالی که تحقیقات ادامه داشت، به عنوان معاون وزیر انرژی و منابع طبیعی ارمنستان منصوب شد.

زمان صدور این فرمان بسیار استراتژیک بود. در آن روز خاص، ارمنستان در پی درگذشت خواننده افسانه ای چارلز آزناوور سه روز قبل، در ماتم عمیقی فرو رفته بود که باعث شد پاشینیان برای مراسم تدفین ملی به پاریس پرواز کند.

در حالی که توجه کل کشور به فرانسه معطوف شده بود، و رسانه ها تحت تسلط تیترهای مراسم تشییع جنازه بودند، دولت بی سر و صدا فرمان ریاست جمهوری را بدون نظارت عمومی از بین برد. در استراتژی سیاسی، این تاکتیک منعکس کننده مکانیسم فرانسوی “49.3” است که در شب یک مسابقه بزرگ فوتبال ملی فرانسه، یک اقدام اجرایی غیرمحبوب را تحت رادار قرار می دهد.

باقرمیان معاون وزیر باقی ماند تنها چند ماه قبل از معرفی به عنوان وزیر نیرو و منابع طبیعی. در آوریل 2019، پاشینیان او را برای ریاست کمیسیون تنظیم مقررات خدمات عمومی، مرجعی که مسئول تنظیم Veolia است، معرفی کرد. او پنج سال در این کار ماند.

باقرامیان که بعداً در مورد این ماجرا سؤال شد، توضیح داد که هر جا که Veolia فعالیت می کند، تبادل تجربه را تسهیل می کند. سفر به پاریس شامل خبرنگاران و نمایندگان سازمان‌های عمومی نیز می‌شد و هزینه‌های او به تعرفه آب منتقل نمی‌شد و بنابراین نمی‌توانست بر آن تأثیر بگذارد. پلیس به نوبه خود اظهار داشت که این سفر رشوه ای بوده است که در ازای آن کمیسیون تعرفه و درآمدهای Veolia را افزایش داده است.

مناطق خاکستری

در 10 و 12 اکتبر 2018، امانوئل مکرون برای اجلاس سران فرانکفونی به ارمنستان سفر کرد. Veolia تحت تحقیقات جنایی تمام عیار بود و رئیس جمهور فرانسه آن لحظه را برای ابراز غرور خود از همکاری با آن انتخاب کرد. چندین منبع تأیید می کنند که پرونده جنایی مربوط به اختلاس وجوه در Veolia در آن دوره خارج از دادگاه حل و فصل شده است.

از آن زمان تاکنون، هیچ نتیجه قضایی از پرونده جنایی که در آگوست 2018 افتتاح شد، علنی نشده است: هیچ محاکمه، محکومیت، بدون اخراج رسمی اعلام شده. با این حال در ارمنستان، قانون تا ده سال در زندان به دلیل فساد در یک موضوع عمومی.

کمیته مبارزه با فساد ارمنستان در پاسخ به درخواست کتبی هتکس اعلام کرد که تحقیقات مقدماتی در این پرونده جنایی از سال 2018 ادامه دارد و از کسی به عنوان متهم نام برده نشده است.

پلیس در همان بیانیه مطبوعاتی، جنجال دومی را در مورد Veolia Jur فاش کرد. در 7 نوامبر 2018، کمیسیون رقابت و حمایت از مصرف کننده، اپراتور را تنها 41000 دلار جریمه کرد. کمیسیون این شرکت را متهم به بیرون راندن فعال آرازن، تنها تولیدکننده کنتور آب ارمنستانی کرد. گفته می‌شود که Veolia Jur رویه‌های خرید عمومی را برای واردات بیش از 30000 کنتور آب خارجی با دو تا سه برابر قیمت استاندارد بازار دور زده است، اقدامی که در نهایت آرازن را مجبور به تعطیلی عملیات داخلی خود کرد.

با قفل شدن قرارداد مدیریتی Veolia Jur تا دسامبر 2031، این حادثه سؤالات اساسی در مورد پاسخگویی ایجاد می کند.

با توجه به اینکه جنبه های متعددی از بخش آب کشور و فعالیت های روزانه Veolia کاملاً مبهم باقی می ماند، چند سال آینده آینده زیرساخت های آبی ارمنستان را بسیار نامشخص می کند.

عکس: تیگران خاچاطریان، معاون نخست‌وزیر، فیلیپ گیتارد، معاون ارشد اجرایی رئیس‌جمهور اروپای مرکزی و شرقی در Veolia، 07.04.2026/gov.am را پذیرفت.

اگر اشتباه تایپی پیدا کردید، می توانید با انتخاب ناحیه متن و فشار دادن CTRL+Enter به ما اطلاع دهید.