نیکول پاشینیان نخست وزیر در نشست عادی شورای سران کشورهای عضو CIS در ترکمنستان شرکت کرد.
ابتدا رهبران کشوری مراسم استقبال و سپس یک جلسه عکس و فیلم مشترک برگزار کردند.
متعاقباً، نخست وزیر پاشینیان در این نشست محدود سخنرانی کرد که در آن به ویژه خاطرنشان کرد:
«رؤسای محترم هیئت ها،
خوشحالم که به شما در نشست منظم شورای سران کشورهای مشترک المنافع خوش آمد می گویم.
ابتدا از دوستان ترکمنمان و شخصاً رئیس جمهور محترم سردار بردی محمداف برای استقبال گرم، میهمان نوازی و سازماندهی عالی اجلاس امروز صمیمانه تشکر می کنم.» می خواهم به طور ویژه به ابعاد این نشست که در منطقه ملی توریستی «آوازا» برگزار شد اشاره کنم – مکانی که واقعاً از نظر زیبایی طبیعی، اما نه تنها از نظر پتانسیل طبیعی چشمگیر است. قربانقلی امروز صبح در شهر رکاب زدم و باید بگویم که تحت تاثیر کیفیت جاده ها، فضای سبز و معماری و نورپردازی شهر هستم، این را اضافه کنم که مخصوصاً در اوایل صبح، این مکان یک بهشت واقعی برای دوچرخه سواران است.
برنامه فرهنگی سازماندهی شده در سواحل دریای خزر در آستانه اجلاس، فرصتی برای قدردانی کامل از غنای سنت ها و تنوع فرهنگی مردمان کشورهایمان فراهم کرد.
همچنین مایلم از طرف ترکمنستان به خاطر کارهایی که در طول سال گذشته در دوره ریاست آن بر CIS انجام داده است، تشکر کنم. طرف ارمنی نیز به نوبه خود تلاش های سازنده ای برای اجرای اولویت های مندرج در مفهوم ریاست ترکمنستان بر کشورهای مشترک المنافع انجام داده است. من همچنین به شوکت میرومونوویچ و دوستانمان در ازبکستان برای تصدی ریاست CIS تبریک می گویم. البته می توانید روی حمایت ما حساب کنید.
روسای محترم هیئت ها
نشست امروز در سال سی و پنجمین سالگرد تشکیل کشورهای مشترک المنافع برگزار می شود.
یکی از اسناد اساسی CIS اعلامیه آلما آتا در 21 دسامبر 1991 است. از طریق آن سند، یازده جمهوری شوروی – با به رسمیت شناختن و احترام به تمامیت ارضی یکدیگر و نقض ناپذیری مرزهای موجود – رسماً پایان اتحاد جمهوری های سوسیالیستی شوروی را تایید کردند. همکاران گرامی
اعلامیه آلما آتا نقش اساسی در برقراری صلح بین جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان ایفا کرد.
در سال 2024، ارمنستان و آذربایجان مقررات مربوط به فعالیت های مشترک کمیسیون های تعیین حدود مرزهای دولتی بین جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان را امضا و تصویب کردند.
این آیین نامه اولین سند دوجانبه الزام آور قانونی بود که بین ارمنستان مستقل و آذربایجان مستقل منعقد شد. در این سند آمده است که کمیسیون های ارمنستان و آذربایجان اعلامیه آلما آتا را به عنوان یک اصل اساسی در تعیین مرزهای دولتی بین جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان تصویب خواهند کرد. سند بنیادی CIS همچنین در متن پاراف شده توافقنامه «در مورد برقراری صلح و روابط بین دولتی بین جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان» جایگاهی اساسی دارد.
در مقدمه به اعلامیه آلما آتا اشاره شده است. در عین حال، ماده 1 می گوید: «طرفین با تأیید اینکه مرزهای بین جمهوری های سوسیالیستی شوروی سابق به مرزهای بین المللی کشورهای مستقل مربوطه تبدیل شده و توسط جامعه بین المللی به رسمیت شناخته شده است، طرفین حاکمیت، تمامیت ارضی، تخطی از مرزهای بین المللی و استقلال سیاسی یکدیگر را به رسمیت می شناسند و به آنها احترام می گذارند».
در ماده 2 همین موافقتنامه آمده است: «طرفین با رعایت کامل ماده 1 تأیید می‌کنند که هیچ ادعای ارضی علیه یکدیگر ندارند و در آینده نیز چنین ادعایی را مطرح نخواهند کرد». «طرف‌ها هیچ اقدامی – از جمله برنامه‌ریزی، آماده‌سازی، تشویق یا حمایت از چنین اقداماتی – با هدف تجزیه کامل یا جزئی یا نقض تمامیت ارضی یا وحدت سیاسی طرف دیگر، انجام نخواهند داد.»
توافقنامه حاوی مواد فوق در 8 آگوست 2025 در جریان نشست صلح به میزبانی دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده در کاخ سفید پاراف شد.
از زمان جنگ 2020، ما مسیر طولانی را به سوی صلح طی کرده ایم. در این زمینه، من می خواهم بر نقش ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور فدراسیون روسیه در دستیابی به آتش بس نوامبر 2020 تأکید کنم.
با این حال، حتی پس از امضای بیانیه 9 نوامبر 2020، متأسفانه نتوانستیم به صلح برسیم. واضح است که تنها یک گزینه واقع بینانه برای دستیابی به صلح بین ارمنستان و آذربایجان باقی مانده است: معماری بر اساس اصول اعلامیه آلما آتا.
باید اذعان کرد که تصویب اعلامیه آلما آتا در سال 1991 مانع از تشدید درگیری بین ارمنستان و آذربایجان نشد.
برای بیش از 30 سال، با وجود اعلامیه آلما آتا، درگیری ادامه داشت، گویی که مورد توجه قرار نگرفت.
برای دستیابی به صلح پایدار، احیای بیانیه آلما آتا ضروری بود – کاری که من و رئیس جمهور آذربایجان در 6 اکتبر 2022 پس از نشست چهارجانبه ای که به ابتکار امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه و شارل میشل، رئیس شورای اروپا در پراگ برگزار شد، انجام دادیم.
سران محترم کشورها،
صلح بین ارمنستان و آذربایجان یک واقعیت است. امروز می‌توانیم بگوییم که برای مدت بیش از دو سال، هیچ تلفات یا جراحتی بر اثر تبادل آتش بین ارمنی‌ها و آذربایجانی‌ها اتفاق نیفتاده است، برخلاف سی و سال گذشته که از دهه 1990 هر سال تلفاتی از طرفین رخ می‌داد.
نزدیک به یک سال است که راه آهن آذربایجان به روی بارهای ارمنستان باز شده است.
تجارت دوجانبه بین ارمنستان و آذربایجان آغاز شده و یک بخش 12 کیلومتری از مرز دولتی بین ارمنستان و آذربایجان مشخص و مشخص شده است. در آینده نزدیک، اجرای پروژه TRIPP در خاک جمهوری ارمنستان در انتظار ما است. این پروژه ارتباطات بین ارمنستان و آذربایجان – از جمله ارتباط بین بخش‌های شمالی و جنوبی ارمنستان از طریق قلمرو جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان و همچنین ارتباط بین بخش اصلی جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان آن از طریق قلمرو جمهوری ارمنستان – بر اساس احترام به حاکمیت، حاکمیت، حاکمیت و حاکمیت کشور را مسدود می‌کند.
این امر در تحقق بیانیه واشنگتن صورت می گیرد که در بند سوم آن آمده است: «ما بر اهمیت باز کردن ارتباطات بین دو کشور برای حمل و نقل داخلی دوجانبه و بین المللی و در نتیجه تقویت صلح، ثبات و رفاه در منطقه و مناطق مجاور بر اساس حاکمیت، تمامیت ارضی و صلاحیت دولتی تاکید کردیم.» این تلاش ها باید شامل ارتباط بدون مانع بین بخش اصلی جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان آن از طریق خاک جمهوری ارمنستان برای حمل و نقل بین المللی و داخلی به نفع جمهوری ارمنستان باشد.
از این رو، مسیرهای لجستیکی بین‌المللی جدید شرقی-غربی و جنوبی-شمالی- از جمله اتصال ریلی بین خلیج فارس و دریای سیاه که از سرزمین‌های جمهوری اسلامی ایران، جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان، جمهوری ارمنستان و گرجستان عبور می‌کند، باز خواهد شد.
این نشان می‌دهد که اجرای پروژه TRIPP به نفع همه کشورهای منطقه، از جمله کشورهای CIS است که فرصت‌های لجستیکی جدیدی به دست خواهند آورد. در این زمینه، مایلم یادآور شوم که باز شدن مرزهای دولتی و در نتیجه احیای زیرساخت های جاده ای و ریلی که ارمنستان و ترکیه را به هم متصل می کند، پیش بینی شده است.
دوستان عزیز
باید تاکید کرد که صلح برقرار شده بین ارمنستان و آذربایجان کامل نیست. واضح است که مسائل بشردوستانه هنوز در انتظار حل است. منظورم مسائل مربوط به روشن شدن سرنوشت مفقودین، مین زدایی و افرادی است که در بازداشت به سر می برند.
متأسفانه، احساسات منفی – از جمله در سطح رسمی – هر از گاهی در ارمنستان و آذربایجان تشدید می شود. با این حال، اگرچه این پدیده ها نگرانی هایی را ایجاد می کند، اما دیگر این واقعیت را که صلح پایدار وجود دارد زیر سوال نمی برد. باید درک کرد که یک درگیری بیش از سی سال را نمی توان در یک لحظه خاموش کرد. نیاز به زمان و ثبات دارد.
تلفات، رنج ها، خصومت ها و اختلافات متعدد و همچنین این اعتقاد وجود دارد که پس از سال ها درگیری، همزیستی مسالمت آمیز بین ارمنستان و آذربایجان دیگر امکان پذیر نیست. اگر از این منظر به موضوع نگاه کنیم، با رئیس جمهور آذربایجان و با حمایت شرکای بین المللی خود، به غیر ممکن دست یافته ایم. ما باید صلحی را که هر روز به دست آورده‌ایم پرورش دهیم و حفظ کنیم، زیرا این دستاورد در درجه اول به مردم ارمنستان و آذربایجان، تقویت استقلال آنها و نسل‌های آینده آنها خدمت می‌کند – که فرصتی تاریخی نه تنها برای همزیستی مسالمت‌آمیز، بلکه برای همکاری و روابط خوب همجواری بر اساس منافع مشترک داده شده است. دقیقاً اعلامیه آلما آتا و احیای آن بود که آن فرصت تاریخی – یا به عبارت دقیق‌تر، آن واقعیت تاریخی – را ایجاد کرد و ما باید بر این واقعیت بنا کنیم و در عین حال به آینده‌ای بنگریم که در آن طرف‌ها به طور صریح حاکمیت یکدیگر، تمامیت ارضی، تخطی‌ناپذیری مرزهای بین‌المللی، و قلمروی سیاسی دیگر را در مقابل ادعای مستقل یا در مقابل هر یک از طرف‌ها تحت پوشش قرار نمی‌دهند، و در حال حاضر هیچ ادعایی از استقلال سیاسی دیگر را نمی‌پوشانند. همیشه
سران محترم کشورها، جمهوری ارمنستان دقیقا این راه را انتخاب کرده است. در بیانیه واشنگتن، ما بر لزوم ادامه تلاش‌ها برای امضا و نهایی کردن توافقنامه صلح بین ارمنستان و آذربایجان اذعان کردیم و بر اهمیت حفظ و تقویت صلح بین دو کشور تأکید کردیم.
ما در این مسیر رو به جلو حرکت می کنیم و مطمئن هستم که از طریق همکاری به هدف نهایی خود یعنی امضای و تصویب معاهده صلح بین جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان دست خواهیم یافت.
از توجه شما متشکرم.»
متعاقباً، شورای سران کشورهای عضو CIS در قالبی گسترده تشکیل جلسه دادند که طی آن اسناد همکاری در چارچوب CIS را امضا کردند.
