آیا باکو آنکارا را به چالش می کشد؟

در ماه های اخیر چین و چروک هایی بر سطح صاف روابط «برادری» ترکیه و آذربایجان ظاهر شده است.

در 24 سپتامبر، هنگام سخنرانی نتانیاهو در سازمان ملل، هیئت ترکیه ای سالن را ترک کرد، در حالی که نماینده آذربایجان در آنجا ماند و انتقاد مطبوعات ترکیه را برانگیخت. به آن محدودیت حجاب در مدارس آذربایجان اضافه شد.

اردوغان در 22 سپتامبر در سازمان ملل از ممنوعیت حجاب بدون نام بردن از کشور انتقاد کرد و در 3 اکتبر در مقابل کنسولگری آذربایجان در استانبول تظاهراتی برگزار شد. کمیته پارلمانی آذربایجان در 26 سپتامبر، انتقاد ترکیه را یک کمپین سازماندهی شده ضد آذربایجانی توصیف کرد و شورای صدا و سیما ممنوعیت ورود سازمان دهندگان آن را رد نکرد.

سخنرانی 2 اکتبر علی اف در کنگره حزب حاکم “ینی آذربایجان” بیشتر بر تنش تاکید کرد. وی اعلام کرد که آذربایجان بدون حامیان خارجی در جنگ قره باغ پیروز شد، اسلحه را بدون تخفیف خریداری کرد، گاهی اوقات گرانتر از قیمت بازار بود و مداخله خارجی را تحمل نخواهد کرد. اشاره ای به ترکیه نشد، اما کنایه می تواند به آنکارا باشد. اردوغان حداقل سه بار بر حمایت فعال ترکیه از پیروزی آذربایجان تاکید کرده و همچنین به دخالت وزیران ترکیه و رئیس اطلاعات در دسامبر 2020 اشاره کرده است.

پیام احتمالی علی اف روشن است: اتحاد یک تابع سیاسی نیست.

اما چرا باکو اکنون اینقدر آشکارا بر استقلال خود در رابطه با آنکارا تاکید می کند؟

بازی جدید باکو. از اتحاد تا بازتوزیع نفوذ

نتایج نظامی 2020-23 و Hv. تغییر موازنه قوا در قفقاز جاه طلبی های باکو را افزایش داد. با خروج نیروهای حافظ صلح روسیه از قره باغ، آذربایجان حضور نظامی مستقیم مسکو در آن منطقه را از بین برد. باکو پس از کاهش وابستگی خود به روسیه، ظاهراً در تلاش است وزن سیاسی خود را در روابط با ترکیه بازنگری کند.

این در مورد شکستن اتحاد نیست. 2021 اعلامیه شوشی به تقویت مشارکت استراتژیک ادامه می دهد. در عین حال، باکو همکاری های سه جانبه با ترکیه و پاکستان را تعمیق می دهد و روابط نظامی-فنی ویژه با اسرائیل را حفظ می کند. این دومی ها هستند که «برادری» ترکیه و آذربایجان را در معرض آزمایش قرار می دهند.

آنکارا اسرائیل را یک رقیب جدی منطقه ای می داند، در حالی که باکو نشان می دهد که قصد ندارد این مشارکت را به خاطر منافع ترکیه قربانی کند. این تجلی استقلال در روابط با اسرائیل هم اکنون در محافل کارشناسی و رسانه ای ترکیه با صلاحیت های تند و گاه حتی خیانت آمیز و «خصمانه» مواجه شده است.

تصادفی نیست که طبق نظرسنجی آگوست، ASAL ترکیه 2026، سهم کسانی که آذربایجان را کشور متخاصم می‌دانند نسبت به فوریه از 20.5 درصد به 24.9 درصد افزایش یافته است و کسانی که آن را دوست می‌دانند از 66 درصد به 56.5 درصد کاهش یافته است. تشدید تنش بین ترکیه و اسرائیل ممکن است امکان مانور باکو بین آنها را که آذربایجان احتمالاً در تلاش است در برابر آن بیمه کند، بیشتر محدود کند.

اعتماد به نفس باکو نیز با روابط مستقیم با واشنگتن تقویت می شود. در 8 آگوست 2025، با امضای اسناد در کاخ سفید، پروژه ارتباطی TRIPP با نخجوان پیش رفت و در سال 2026. در فوریه، ایالات متحده آمریکا و آذربایجان منشور مشارکت استراتژیک چند بخشی را امضا کردند. این به باکو این فرصت را می دهد که نه تنها مسکو را متعادل کند، بلکه وابستگی خود به آنکارا را نیز کاهش دهد.

این احتمال وجود دارد که آذربایجان در تلاش است تا توازن قوا را در داخل اتحاد تنظیم کند و ترکیه را به رسمیت شناختن استقلال و جاه طلبی های خود در منطقه تحت فشار قرار دهد. و اینجاست که ارمنستان می تواند به یک عامل مهم تبدیل شود.

کارت بازی ارمنی. آیا آنکارا تلاش خواهد کرد تا حق وتوی باکو را محدود کند؟

آنکارا برای چندین دهه تنظیم روابط با ارمنستان را منوط به منافع باکو کرده است. ابتدا مناقشه قره باغ و سپس حمایت از خواسته های آذربایجان در روند صلح ارمنستان و آذربایجان. به این ترتیب، باکو اهرمی واقعی بر سیاست ارمنستان ترکیه به دست آورده است.

اگر مشارکت با اسرائیل و آمریکا به باکو کمک کند تا وابستگی خود به آنکارا را کاهش دهد، آنکارا می تواند با بازکردن مرزها، احیای ارتباطات ریلی و جاده ای، برقراری روابط دیپلماتیک و اتصال سیستم های انرژی، گام های مستقلی با ارمنستان برای بازنگری منطق توافق اجباری با باکو بردارد. شاید تصادفی نباشد که تماس‌های وزیران با سفر هیئت ترکیه‌ای به ایروان و بحث در مورد راه‌اندازی مجدد خط انتقال برق گیومری – قارس و تجارت متقابل برق انجام شد.

چنین اقداماتی همچنین می تواند انگیزه ای برای باکو باشد: اصل “یک ملت، دو دولت” به معنای حق وتوی آذربایجان بر سیاست منطقه ای ترکیه نیست.

با این حال، دیدن چرخشی در همه اینها زود است. در حال حاضر هیچ پیش نیاز واقعی برای بازنگری در اتحاد راهبردی ترکیه و آذربایجان وجود ندارد. در عوض، ما با یک مبارزه تاکتیکی برای توزیع مجدد نفوذ در داخل بلوک و تعیین مسیر آینده روابط روبرو هستیم. جاه طلبی های فزاینده باکو ممکن است آنکارا را وادار کند که منافع خود را از خواسته های آذربایجان جدا کند و فرصت جدیدی را برای ارمنستان باز کند، اما نه تضمینی. تصمیم، بیانیه ها نیست، بلکه گام های عملی حل و فصل ارمنی-ترکیه و واکنش باکو به آنها خواهد بود.

گور آبراهامیان