ماریانا برتیزلیان غزاریان، نویسنده ارمنی سوری تبار تنها یک بار از آرتساخ دیدن کرد – در سال 2008، در طول کنگره ای که اتحادیه نویسندگان ارمنستان در آنجا برگزار کرد.
گرما، نور و حس عمیق وطن که او در آن سفر تجربه کرد، بیش از یک دهه در درون او باقی ماند و در نهایت به نثر و شعر شکوفا شد. بعدها، از دست دادن آرتساخ یک زخم عمیق و آشنا را دوباره باز کرد: اشتیاق برای یک میهن از دست رفته، که در قلب آثار ادبی او قرار دارد.
ماریان در می نویسد: “اجداد ما ارمنستان غربی – سرزمینی که قرار بود میراث ما باشد – با انتخاب، بلکه با اجبار و زور از دست ندادند. والدین ما هرگز به آن گنج چشم دوختند، اگرچه به حق آنها بود که به ما منتقل می شد.” کولاک باغابرد، داستان کوتاهی که در مجموعه او وجود دارد لوشاغرش (حجاب نور).
“در طول زندگی آگاهانه خود، ما این درد را عمیقاً در درون خود حمل کرده ایم. ما با آن خاطره گرامی گرم، مسح و حفظ شده ایم – مانند رویایی معطر یا یک درخت زندگی با رنگ طلایی دست نیافتنی – ما این ظرف گرانبها، این صندوق جدید عهد را به فرزندان بی گناه و محروممان قبل از اینکه حتی متولد شوند منتقل کردیم.”
خاک اجدادی غمگین بر سر اموال از دست رفته
چندین داستان در لوشاغرش تمرکز بر جنگ 2020 آرتساخ – تلفات خیره کننده آن، جابجایی اجباری جمعیت محلی، و از دست دادن نهایی آرتساخ. اگرچه سوریه در همان دوران غرق در جنگ بود، اما غم و اندوه مربوط به آرتساخ است که در نوشته های این نویسنده حلب الاصل نفوذ کرده است.
ماریانا می گوید: «من نمی توانم جنگ در آرتساخ را با جنگ در سوریه مقایسه کنم. “در سوریه، آنچه ما متحمل شدیم از دست دادن دارایی بود. در آرتساخ، این از دست دادن یک وطن بود – از خاک آبا و اجدادی. این از دست دادن بخش عمیقی از سرزمین باستانی ما است، جایی که مردم آرتساخ هزاران سال در گهواره اجدادی خود زندگی می کردند.”
“یک ارمنی در دیاسپورا – که زیر پای خود زمینی ندارد – درد یک ارمنی آرتساخی را بسیار عمیق تر از کسی که انجام می دهد او در غم از دست دادن آرتساخ می‌گوید. او با تأسف خاطر نشان می‌کند که مردم آرتساخ اکنون در سرنوشت ارمنی‌های ارمنستان غربی و کیلیکیه سهیم شده‌اند، از سرزمین خود محروم شده‌اند، و در سراسر جهان پراکنده شده‌اند. اگرچه بسیاری از آنها در مرزهای دولت ارمنی باقی مانده‌اند، اما خانه‌های خود را از دست داده‌اند و به خاطر خاک اجدادی خود به گور اجدادشان رفته‌اند. شرایط بسیار مشابه کسانی که در دیاسپورا زندگی می کنند.
او در یکی از داستان‌هایش می‌نویسد: «گویی یک مادر شیرده نوزاد خود را رها کرده است – درست همانطور که آرتساخ رها شد. “دستی شیطانی همه چیز را ریشه کن کرد، خون و ماتم را به هر طرف پخش کرد. آیا زمین با مردمش دوباره شکوفا خواهد شد؟”
درس هایی از کساب و خوش بینی تسلیم ناپذیر
علیرغم این غم و اندوه عمیق، او خوش بینی قابل توجهی دارد که ریشه در آنچه او شاهد بوده و زندگی کرده است.
ماریانا می‌گوید: «بسیاری از چیزهای غیرممکن ممکن می‌شوند، و چیزهای ممکن غیرممکن می‌شوند – واقعاً، هر چیزی ممکن است در هر لحظه اتفاق بیفتد. او در یکی از داستان‌هایش که به آرتساخ اختصاص دارد، شباهتی به کسب، شهری ارمنی‌نشین در سوریه می‌کشد. در سال 2014، کسب “یک بار دیگر توسط ترک ها مورد حمله قرار گرفت، از مردمش خالی شد، و کاملاً ویران شد. توسط گروه های مختلف ترکیه و تروریست ها مورد تجاوز قرار گرفت و ویران شد. با این حال، به دلایل نامعلوم، این زمین به صاحبان واقعی خود بازگشت. آیا این یک معجزه بود؟ اجابت دعا؟” ماریانا می نویسد.
بین حلب و ارمنستان: صنایع دستی حجاب نور
لوشاغرش ششمین کتاب ماریانا است—مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه و تأملات که بین سال‌های 2016 و 2026 نوشته شده است. این جلد در کنار قطعاتی در مورد آرتساخ، خاطرات دوران دانشگاه او در ارمنستان را به تصویر می‌کشد. ماریانا این شانس را داشت که پنج سال در وطن زندگی کند. ما در دانشکده فیلولوژی دانشگاه دولتی ایروان همکلاسی بودیم. آن سال ها با رویدادهای تاریخی و پرتلاطم تعریف شد: بیداری ملی 1988، سفر کشف وطن، زلزله ویرانگر گیومری، و اولین جنگ آرتساخ.
ماریانا اولین کتاب خود را با عنوان گلچین شعر در سال 2009 در حلب منتشر کرد. او که به صورت منظوم و نثر می نویسد، دو مجموعه شعر و چهار کتاب نثر تألیف کرده است و از سال 2012 عضو اتحادیه نویسندگان ارمنستان بوده است. برخی از آثار او در ارمنستان و برخی دیگر در حلب منتشر شده است. لوشاغرشکه یک ماه پیش در اتحادیه نویسندگان در ایروان ارائه شد، تحت حمایت اسقف اعظم ماگار اشکاریان، پیشوای اسقف ارامنه بریا (قطعه اسقف سوریه) کاتولیکوسیه کاخ بزرگ کیلیکیا منتشر شد.
جامعه سوری-ارمنی کاهش یافته و ادبیات ارمنی
“تا چه اندازه در جامعه ارمنی سوری که به نصف خالی شده است به ادبیات علاقه وجود دارد؟ چه چیزی به شما انگیزه ایجاد می کند؟” از ماریانا می پرسم.
او توضیح می دهد که نسل او به زبان ارمنی می خوانند و فعالانه به دنبال ادبیات ارمنی هستند. برای آنها، ادبیات یک نیروی حیاتی برای حفظ هویت آنها است – کلیدی برای زنده نگه داشتن زندگی اجتماعی و حفاظت از میراث آنها. با این حال، او نمی تواند همین را برای نسل های جوان بگوید.
این نویسنده می گوید: «نسل کنونی نیاز به تشویق دارد. یکی باید مدام از آنها بخواهد که عربی را با ارمنی مخلوط نکنند. “در زمان ما تهدید چندانی وجود نداشت، اما زبان ارمنی به دلیل جهانی سازی که بر جوانان امروزی نازل شده است، رنج می برد. ارمنی صحبت کردن، اندیشیدن به وطن و حفظ هویت ملی باید از درون خانواده شروع شود؛ مدارس نمی توانند همه این کارها را انجام دهند.”
از زمان شروع جنگ در سوریه، نیمی از جامعه ارامنه مهاجرت کرده اند و مردم همچنان به ترک آن ادامه می دهند.
ماریانا با ناراحتی می گوید: “بدون شک، ارمنی تنها زبانی است که ما را ارمنی نگه می دارد. نسل بزرگتر تلاش زیادی می کند تا اطمینان حاصل شود که جوانان به زبان ارمنی بنویسند.” متأسفانه، ازدواج‌های مختلط با مسیحیان عرب محلی رایج شده است. در گذشته، چنین اتحادیه‌هایی مورد بی‌اعتنایی قرار می‌گرفتند؛ امروزه، این امر رایج است. در حال حاضر نگران‌کننده است – اگر به همین منوال ادامه یابد، میراث صرفاً ارمنی در آنجا خطر از دست رفتن می‌رود.»
با کوچک شدن جامعه، تعداد مدارس نیز کاهش یافته است. به گفته ماریانا، تنها چهار مدرسه ارمنی در حلب باقی مانده است. آموزش به زبان ارمنی تنها به چهار یا پنج ساعت در هفته کاهش یافته است و همه دروس دیگر به زبان عربی تدریس می شوند. او خاطرنشان می کند که حفظ زبان ارمنی هزینه گزافی دارد و به فداکاری زیادی هم برای حفظ آموزش ارمنی در مدارس محلی و هم برای تأمین هزینه کلاس های زبان خصوصی اضافی نیاز دارد.
تصویر بالا: grakantert.am
اگر اشتباه تایپی پیدا کردید، می توانید با انتخاب ناحیه متن و فشار دادن CTRL+Enter به ما اطلاع دهید.
